Главное

Объявления

Полезные ссылки

Адæмты ‘хсæн ахастдзинæдты мæскуыйаг паддзахадон институты профессор, историон наукæты доктор, нæ бæстæйы раззагдæр историктæй иу, Дегъуаты Владимирыл, сæххæст 70 азы.

 

Дегъуайы-фырт у институты Кавказаг иртасæнты центры директор, Уæрæсейы Президенты цур нациты ‘хсæн ахастдзинæдты къамисы уæнг, «Кавказкий сборник» æмæ «Россия XXI»-ы редакцион советты сæрдар, «Кавказаг иртасæнты аналитикон фыстыты» центры редактор, «РИА-Новости»-йы экспертон советы уæнг, журнал «Дружба народов»-ы премийы лауреат, æмæ æндæр ахсджиаг советты æмæ центрты уæнг.

Абон Дегъуаты Владимир у бæстæйы Кавказ иртасджытæй иу. Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет каст фæугæйæ, уый 20 азæй фылдæр бакуыста ахуыргæнæгæй. Ассистентæй схызт уæрæсейаг историйы æмæ кавказамоныны кафедрæйы профессоры бынатмæ. Йæ дæсныйад фæбæрзонддæр кæныны тыххæй Дегъуайы-фырт аспирантурæйы ахуыр кодта Мæскуыйаг паддзахадон университеты. Уым ын разамынд лæвæрдтой раззагдæр фыдыбæстаг кавказамонджытæ.

Фæсарæйнаг æвзæгтæ хорз кæй зыдта, йæ зонды рахæцæнтæ парахат кæй уыдысты, йæ дæсныйады авналæнтæ та — æгæрон, уымæй йын дунейы хуыздæр университеттæм кусынмæ ацæуынæн фадат фæцис. Уыдонимæ — Аппалачеваг, Стэнфордаг, Калифорнийаг æмæ Альбертæйы университеттæ. Йæ куыстытæ мыхуыры рацыдысты, семæ Кавказы историйы тыххæй дæсгай чингуытæ, Уæрæсейы империйы æддагон политикæйы æмæ европæйаг бæстæты, нырыккон зындзинæдты тыххæй.

Семæ сты «Кавказкая война»(1994); «Имам Шамиль. Пророк, властелин, воин»(2001, 2003); «Россия, Кавказ и постсоветский мир: прощание с иллюзиями»(2006); «Россия при Путине. Обретения, тревоги, надежды»(2007); «Кавказ и великие державы 1829-1864 гг. Политика, война, дипломатия»(2009); «Введение в политическую историю Северного Кавказа (XVI век-1917 год)»(2009); «Непостижимая Чечня: Шейх-Мансур и его время (XVIII век Москва, 2013) æмæ æндæр наукон-иртасæн куыстытæ. Æмхуызонæй рацыдысты Мæскуыйы раззагдæр рауагъдæдты.

Нæ историйæн ныртæккæ йæ ахадындзинад цæй мидæг ис, уыцы фарсты Дегъуаты Владимир æрлæууыд, «æхсызгонæй йæ кæсыны» кæнæ «политикты фæндæттæн дзуапп дæттыны» фарс нæ, фæлæ ивгъуыд зоныны фæрцы нырыккон рæстæг бамбарыны, фидæны хъуыддæгтæ куыд ацæудзысты, уый фарс. Цавæрдæр фæлварæнты фæрцы ивгъуыд сног кæнæн нæй. Историйæн йæ бон у «ныртæккæ» æмæ «абон» равзарын, «раст нæ равзаргæйæ бæрнондзинад уый нæ хæссы, фæлæ нæхæдæг йæ амынддзинæдтæ, фиппаинæгтæ, уынаффæтæ, разфæдзæхстытæ кæсын кæй нæ базыдтам, уый».

Йæ монографитæй иуы профессор Дегъуаты Владимир куыд басаст, афтæмæй йæхи нæ баурæдта профессион сюжеттæм бавналынæй, иннæрдыгæй та йæ бафæндыд дæсныйады арæнтæй ахизын æмæ нырыккон темæмæ бавналын. Уый уыд историон публицистикæмæ бавнæлд. Ныртæккæ национ сæйраг хъуыды ссарыныл куыст цæуы центры дæр æмæ бæстæйы кæрæтты дæр. Дегъуайы-фырт афтæ æмбары национ сæйраг хъуыды: «Национ сæйраг хъуыды бирæнацион, бирæ динджын æмæ хъизæмæрттæ æвзарæг Уæрæсейы æрмæстдæр рауайдзæн, алыхуызон социалон-экономикон, политикон æмæ культурон-удварнон æппæт æууæлтæ, фæзындтытæ йæхимæ куы райса, куы сцъира, куы сыл аххæсса, уæд», —фыссы ахуыргонд.

Йæ иу наукон уацы уайтагъд бафиппайдта, нæ бæстæйы «хæлæрттæм» сæйраг национ хъуыды сфидар кæныны тыххæй цы ахаст ис, уый. «Уæрæсе хи сæйраг национ хъуыды (кæнæ — интернационалон) агурынмæ куы бавналы кæнæ йæхи интернационалон фæлтæрддзинад иртасын куы райдайы, уæд цыма исты стыр бæллæх æрцæуы, адæмон хæзнатимæ иумæ æрæвæрæн кæй нæй, раст ахæм цауы хуызæн æй бамбарынц», — бацамыдта историк.

Дегъуаты Владимир куыд фыссы, афтæмæй » советон фæлтæртæ зæрдæрайгæйæ ивгъуыд кæй мысынц (æдасдзинад дзы уыд æмæ райсомы боныл æууæндыдысты), уый тыххæй Уæрæсейы этносты, культурæты, динты ‘хсæн тыхстдзинæдтæ кæй ис, уый куыд нæ хъуамæ бафиппайæм», — фыссы профессор. «Уыдон сты æмæ уый не ‘ппæты аххос дæр у. Кæй фæзыныц, куыд сæ дзæбæх кæнын хъæуы, уый баст у абон сæм æргом кæй не здахæм, уыимæ. Уæрæсейаг æмæхсæнадмæ Цæгат Кавказы историйы фарстаты фаг ахуыргонддзинад нæй. Алыхуызон къæрттытæй конд, бирæ цæсгомджын адæмыхæттытæй конд бынаты чи цæры, уыдон не ‘мбарынц, æнæ Уæрæсейæ хъуамæ куыд фæцæрой. Æнæ кавказæгтæй Уæрæсе куыд цæрдзæн, уый дæр не ‘мбарынц. Уый тыххæй сæ алыхуызон дæлдзиныг æмæ æнæраст иумæйаггонд нæмттæй кæй хонынц, уый сæ тыхсты æппары. Уыдон нырыккон уæрæсейаг цыбырзондты дзырдуатмæ бахаудысты. Фæлæ сæйраг тæссагдзинад сæ зонды ис», — ахæм у йæ хатдзæг.

Абон цæгаткавказаг историкты азымджын кæнынц, сæ историйæ кадæгтæ кæй аразынц, уымæй. Чи зоны, раст уайдзæф дæр у. Дегъуаты Владимир мæстджынæй куыд бацамыдта, афтæмæй ныртæккæ «Кавказы адæмты ивгъуыдæй рауад æппынæдзух кæрæдзиимæ тохгæнæг национ историтæ».

Ахуыргондмæ ацы тыхстдзинадмæ ис йæхи цæстæнгас: «Цæгат Кавказы тыххæй историон фæллæйттæ, цавæрфæнды историон продукцийы хуызæн сты идеологийæ æмæ кадджытæй дзаг. Ацы æрдзон тæригъæдæй профессион æгъдауæй истори фысджыты æххæстæй аирвæзын кæнæн нæй. Фæлæ йын йæ тæссагдзинад æппынкъаддæрмæ æрхонæн ис, йæ фарнхæссæг зонындзинады бæрц ын фæфылдæр кæнæн ис. Уым спайда кæнын хъæуы уæлдæр æмвæзады алыхуызон гуманитаритæй, бахъæудзæн ын дæргъвæтин, хъуыдыджын рæстæг», — зæгъы историк.

«Мæстджын æмæ фырæмхицæй знаггад ма æрхæссут», — интернеты йæ равæргæйæ ахæм разфæдзæхстимæ Дегъуаты Владимир йæ æмбæлттæм-историктæм фæсидт. Нæ зæрдæ дардзыстæм, йæ сидт ын, адæмты ‘хсæн быцæудзинад чи тауы, уыдон кæй фехъусдзысты, ууыл.

Дегъуайы-фырт йæ фыдыбæстæимæ бастдзинæдтæ нæ сафы, у Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты наукон институты Ахуыргæндты советы æмæ наукон журналты редколлегийы уæнг. Лæмбынæг йæ цæст дары цымыдисаг æрмæджытæм æмæ сæ автортæм, ныммыхуыр сæ кæны «Кавказкий сборник»-ы. Уый у кавказамонæн кадджындæр журнал, цæуы XIX æнусы дыккаг æмбисæй, ахуыргонд æй ногæй уадзын райдыдта XXI æнусы райдайæны. Йæ æмбæлтты наукон сæрмагонд литературæйæ ифтонг кæны, наукон форумтæм сæм фæсиды, бæстæйы æхсæнадзонынады ахуыргæндтимæ æмгуыстад сфидар кæныныл архайы.

Хæстæгдæр рæстæг Дегъуаты Владимир хъавы республикæйы наукон æмæхсæнад æмæ Адæмты ‘хсæн ахастдзинæдты мæскуыйаг институты Кавказаг иртасæнты центримæ сфидар кæнын. Уымæй Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæн сæ авналæнтæ фæпарахатдæр уыдзысты. Йæ юбилейы агъоммæ наукæйы сгуыхтдзинæдты æмæ специалисттæ цæттæ кæныны тыххæй Дегъуаты Владимир хорзæхджын æрцыд «Цæгат Ирыстон-Аланийы наукæйы сгуыхт архайæджы» кадджын номæй. Нæ зæрдæ йын зæгъы фидар æнæниздзинад, амонд æмæ сфæлдыстадон æнтыстдзинæдтæ.

Хъаныхъуаты Зæлинæ,

Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институты директор

«Рæстдзинад», 24.11.2021